Hoe een Achterhoeks familiebedrijf kennis doorgeeft aan de volgende generatie vakmensen
In gesprek met Walter Vaags, directeur van molenmakerij Vaags & Groot Wesseldijk in Aalten.
Hoe zorg je ervoor dat vakkennis behouden blijft als ervaren medewerkers met pensioen gaan? Voor veel mkb-bedrijven is dat een actuele uitdaging. Voor Molenmakerij Vaags & Groot Wesseldijk is het zelfs essentieel. Het onderhouden en restaureren van authentieke wind- en watermolens is een heel erg oud ambacht zonder officiële opleiding. Kennisoverdracht is van levensbelang voor de continuering van het bedrijf.
Voor Walter Vaags en zijn twee broers, die samen het familiebedrijf leiden, is dat een belangrijke reden om deel te nemen aan Leercultuur MKB Gelderland. “We hebben het bedrijf niet opgebouwd voor de komende twee jaar, maar voor de komende generaties.”
Een ambacht dat je in de praktijk leert
De vader van Walter en zijn broers nam het bedrijf in 1974 over van Molenmakerij Ten Have. Later volgde een fusie met een andere molenmakerij uit de Achterhoek. Inmiddels werken er 25 medewerkers aan het onderhoud, herstel en de restauratie van molens in Nederland en Duitsland.
Specialistische kennis is daarbij onmisbaar. Nederland telt ongeveer 1.200 molens en vrijwel iedere molen is uniek. Het bedrijf voert het grootste deel van de werkzaamheden zelf uit, van houtbewerking tot metaalwerk.
“Er bestaat geen opleiding tot molenmaker,” vertelt Walter. “Alles wat we weten, hebben we in de praktijk geleerd. Die kennis zit niet in boeken of handleidingen, maar in de hoofden van onze mensen.”
Juist daarom denkt het bedrijf bewust na over de toekomst. Verschillende generaties werken naast elkaar en enkele ervaren vakmensen gaan de komende jaren met pensioen. Tegelijkertijd vraagt het opleiden van nieuwe medewerkers veel tijd en aandacht.
Toekomstbestendig worden
Deelname aan Leercultuur MKB Gelderland kwam op een goed moment. Het bedrijf had net een nieuw pand gebouwd, vier BBL-leerlingen waren gestart en de parttime HR-medewerker vertrok. “Daardoor viel ook een beetje de stok achter de deur weg,” zegt Walter.
Voor hem gaat toekomstbestendigheid verder dan kennisbehoud. Het gaat ook om het geleidelijk overdragen van verantwoordelijkheden binnen het bedrijf. Dat is een proces van jaren.
“Het team moet zelfstandiger worden en wij moeten leren loslaten. Dat is misschien wel de grootste uitdaging.”
Leren gebeurt op de werkvloer
Leren en ontwikkelen zijn al jarenlang onderdeel van de bedrijfsvoering. De molenmakerij werkt samen met scholen en biedt stages, snuffelstages en BBL-trajecten aan. Ook externe opleidingen zijn mogelijk wanneer medewerkers daar behoefte aan hebben.
Toch vindt het belangrijkste leren plaats in de dagelijkse praktijk. “Het echte leren gebeurt hier intern. Je leert het vak door samen te werken met ervaren collega’s.”
Om dat mogelijk te maken, krijgen ervaren medewerkers bewust ruimte om leerlingen te begeleiden. Daarnaast organiseert het bedrijf gezamenlijke opleidingsdagen rondom veiligheid en certificering. Die dragen niet alleen bij aan kennisontwikkeling, maar versterken ook de samenwerking.
Kleine stappen, grote impact
Een belangrijke les is dat een leercultuur niet ingewikkeld hoeft te zijn. Volgens Walter zit de kracht juist in praktische oplossingen die aansluiten bij de dagelijkse praktijk.
“Onze coach maakt het klein en praktisch. Geen ingewikkelde formulieren of grote systemen, maar kijken naar wat bij ons bedrijf past.”
Uit een eerdere meting bleek dat samenwerking en betrokkenheid al sterk aanwezig waren. Daarom richt de aandacht zich vooral op kennisdeling, eigenaarschap en ontwikkeling. Medewerkers krijgen ruimte om zich te specialiseren, bijvoorbeeld in houtbewerking of metaalwerk, waardoor nieuwe ontwikkelmogelijkheden ontstaan en het eigenaarschap én de vakkennis binnen het bedrijf verder worden versterkt.
Groeien door verantwoordelijkheid te nemen
Een concreet resultaat van het programma is de introductie van groeigesprekken. Volgens Walter zorgen deze gesprekken ervoor dat medewerkers bewuster nadenken over hun toekomst binnen het bedrijf.
Dat leidt ook tot zichtbare stappen. Medewerkers pakken nieuwe taken op, zoals calculeren of CAD-tekenen. Begeleiding speelt daarbij een belangrijke rol. Walter noemt het voorbeeld van calculaties die hij samen met een medewerker onafhankelijk van elkaar maakt en vervolgens vergelijkt. “Dat is dubbel werk, maar het werkt ontzettend goed om kennis over te dragen.”
De effecten zijn misschien niet direct in cijfers uit te drukken, maar volgens Walter wel duidelijk zichtbaar. Medewerkers nemen meer initiatief, denken actiever mee over hun ontwikkeling en pakken vaker verantwoordelijkheid.
Gewoon beginnen
Tegelijkertijd blijft het een uitdaging om tijd vrij te maken voor ontwikkeling naast het dagelijkse werk. Ook kennisoverdracht laat zich niet afdwingen. “Niet iedereen vindt het vanzelfsprekend om kennis door te geven. En zelfs als iemand dat graag wil, komt het er door de drukte niet altijd van.”
Toch kijkt Walter positief naar de toekomst. Alle vier de leerlingen die instroomden bij de houtwerkplaats, zijn inmiddels in dienst gebleven. Ook in de metaalwerkplaats wordt een nieuwe vakman opgeleid.
Voor andere mkb-bedrijven die overwegen deel te nemen aan Leercultuur MKB Gelderland heeft hij dan ook een eenvoudige boodschap: “Gewoon beginnen. Maak het niet te ingewikkeld. Er is geen blauwdruk voor een leercultuur. Kijk wat bij je bedrijf past en houd het praktisch.”
Door kennisoverdracht en meer eigenaarschap te stimuleren, bouwt Vaags & Groot Wesseldijk aan de toekomst van het unieke ambacht. “Het gaat erom dat de vakkennis en de werkplaatsen behouden blijven, zodat het bedrijf ook zonder de drie broers toekomstbestendig is.”
